Inleiding

De rivierbodems van de Rijntakken dalen sinds de rivieren werden vastgelegd met kribben en dijken, waardoor het water met hogere snelheid door het zomer- en winterbed wordt geperst. Ieder jaar snijdt de Rijn zich ca. 2 cm dieper in. Inmiddels ligt de rivierbodem tot ruim 2 meter lager ten opzichte van een eeuw geleden en er ontstaan steeds meer problemen voor riviergebonden functies. Actie is nodig om de continuïteit van deze functies in de toekomst te waarborgen.

Bureau Stroming, WWF en ARK Rewilding hebben daarom in 2019 het integrale meergeulenconcept ontwikkeld. Toentertijd, Ruimte voor de Middenafvoeren genoemd. Het idee is gericht op het aanpakken van de bodemdaling in combinatie met natuurontwikkeling en maatschappelijke meerwaarden. Het concept in het kort: een kralensnoer van permanent stromende nevengeulen vergroot het doorstroomoppervlak van het zomerbed. Het gevolg: waterstand zakt, stroomsnelheid daalt en de erosieve kracht (lees: bodemdaling) neemt af. Om voldoende vaardiepte te behouden wordt de daling van de waterstand gemitigeerd door een eiland dat het zomerbed versmalt en het water opstuwt. Aan de rivierzijde is het eiland vastgelegd met een stenen oever (oorspronkelijk de langsdam) en de uiterwaardzijde bestaat uit zachte oevers met ruimte voor vegetatie.

figuur 1: Links is te zien hoe de huidige situatie is bij een langsdam. Rechts het alternatief, een permanent stromende geul met aan beide kanten een zachte oever met ruimte voor vegetatie, zoals het integrale meergeulenconcept voorschrijft.

Het concept heeft een vlucht genomen en staat centraal in het programma Ruimte voor de Rivier 2.0. Ook werd tijdens het Deltacongres in 2024 het meergeulenconcept benoemd als de belangrijkste oplossing om de bodemdaling op de Rijn tegen te gaan. Het Rijk is het programma Ruimte voor de Rivier 2.0 gestart en bereidt een uitgekiend pakket aan maatregelen voor die zowel bodemdaling, waterverdeling als hoogwaterveiligheid aanpakken en zo een toekomstbestendig rivierengebied moeten waarborgen. Het WWF werkt mee aan dit programma vanuit haar visie Ruimte voor Levende Rivieren die zij namens een breed gezelschap van natuurorganisaties en belangengroepen uit de recreatie, scheepvaart en bedrijfsleven heeft opgesteld. Deze visie geeft handreikingen en concepten, waaronder het integrale meergeulenconcept, voor een goede balans tussen alle functies in het rivierengebied waarbij ruimtelijke kwaliteit centraal staat.

Deze website is opgezet om een duidelijk beeld te geven van het concept, de achtergrond, de inrichting en de uitwerking. De term ‘meergeulenconcept’ wordt namelijk ook voor andere varianten gebruikt. Met name het onderscheid met de variant bestaande uit zogenaamde langsdammen, ook wel ‘constructief meergeulen’ genoemd, is groot. De website dient alle partijen en personen die interesse hebben in integrale oplossingen om de rivieren in Nederland te herstellen met de natuurlijke referentie als inspiratiebron.